Muzeum w Stalowej Woli to rewolucja w muzealnictwie. Nie szura się tu kapciami w bezpiecznej odległości od eksponatów, przeciwnie – im bliżej, tym lepiej. Również kiedy jeździ się na wózku inwalidzkim, jest się niewidomym lub niedosłyszącym.

Stalowa Wola powstała na deskach kreślarskich. To modelowe modernistyczne miasto zbudowano w latach 1937-1939 jako jeden z głównych ośrodków tworzonego wtedy Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP). Wzniesione tuż przed wojną zakłady i elektrownia należały do najnowocześniejszych w Polsce, a miejska architektura rozkwitała w stylu art déco. Dziś miasto dzięki Funduszom Europejskim powraca na należne mu miejsce jako ośrodek wzornictwa, a także centrum nowatorskiego muzealnictwa.

Widzieć rękami, słyszeć oczami

Na konkurs „Polska Pięknieje – 7 Cudów Funduszy Europejskich” tamtejsze muzeum zgłosiło w tym roku program „Dostępne muzeum”. Podobnie jak poprzednie znalazł on uznanie w oczach jury i został nominowany do nagrody. Pod tą niepozorną nazwą kryje się nowatorski program edukacyjny dla osób niepełnosprawnych autorstwa dyrektor Lucyny Mizery opracowany przy współpracy Edyty Lisek-Lubaś. Uwzględnia on likwidację barier zarówno architektonicznych, jak i mentalnych oraz kształcenie pracowników muzealnych w niepraktykowanym dotąd zakresie. Poprzez zmianę postaw i wprowadzanie programów edukacyjnych realizuje ideę szerokiego dostępu do kultury dla wszystkich, którzy jej poszukują.

– Tym, co sprawia, że muzeum staje się naprawdę wyjątkowe, jest jego dostępność, która ma więcej wspólnego z filozofią niż z architekturą. Rozmaite bariery mentalne, społeczne i fizyczne niejednokrotnie przeszkadzają muzeom w pełni wykorzystać ich potencjał edukacyjny i wystawienniczy. Na udogodnienia architektoniczne uzyskaliśmy pieniądze z Funduszy Europejskich i teraz liczba naszych niepełnosprawnych gości wzrosła o 250 procent! – mówi Lucyna Mizera.

Na muzealnym dziedzińcu powstała jedyna w Polsce „Galeria przez dotyk”. Rzeźby polskich i ukraińskich artystów ustawiono tak, aby można było je dotykać, i opisano w alfabecie Braille’a. Inne wystawy stałe również dostosowano do zwiedzania dotykowego. Ponadto prowadzone są liczne zajęcia edukacyjne dla osób niepełnosprawnych, organizowane wystawy sztuki artystów niepełnosprawnych oraz wydawane publikacje dla osób z dysfunkcją wzroku. Przewodnicy muzealni zostali przeszkoleni pod kątem oprowadzania odwiedzających z każdym rodzajem niepełnosprawności, posługują się między innymi językiem migowym.

– Najważniejsi są nasi pracownicy, którzy mają bardzo wysokie kwalifikacje. Bez nich nie udałoby się zrealizować projektu ani tym bardziej wdrożyć go – podkreśla Lucyna Mizera.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyznaczyło muzeum na instytucję wiodącą w dziedzinie obsługi gości niepełnosprawnych (odbywają się tu między innymi szkolenia dla muzealników). Dzięki wprowadzonym zmianom miejsce to stało się atrakcyjniejsze, gdyż przełamuje bariery i przeczy utartemu nakazowi „nie dotykać”, a architektoniczne ulepszenia czynią je dostępnym też dla ludzi starszych. A wszystko to w pięknym, neoklasycznym zamku Lubomirskich z drugiej połowy XVIII wieku.

Dyskretny urok art déco

Rok temu wśród nominowanych do nagrody w konkursie „Polska Pięknieje” znalazł się inny projekt – „Szlakiem architektury art déco. Stalowa Wola-Lwów”. Dzięki wieloletnim kontaktom dyrektor Lucyny Mizery z muzealnikami ze Lwowa powstał pomysł zewidencjonowania wszystkich zabytków art déco w obu miastach, wytyczenia szlaków turystycznych, przygotowania wystaw i programów edukacyjnych oraz wydania publikacji i materiałów promocyjnych. Utworzono też punkt informacji turystycznej Art Déco oraz stronę internetową www.it.stalowawola.pl. Ponownie projekt udało się zrealizować dzięki Funduszom Europejskim.

W ciągu zaledwie jednego roku (2007-2008) wystawy odwiedziło 30 tysięcy osób. Punktem kluczowym okazała się ekspozycja „COP dla przyszłości. Ludzie, przemysł, architektura”, która w nowatorski sposób pokazuje historię narodzin i rozwoju niezwykłego fenomenu gospodarczego, jakim był Centralny Okręg Przemysłowy. W hali dawnych warsztatów na przestrzeni 1,4 tysiąca metrów kwadratowych znajduje się blisko 700 eksponatów i 109 wielkoformatowych fotografii. W dwóch salach kinowych prezentowane są archiwalne i fabularne filmy z dwudziestolecia międzywojennego, w fotoplastykonie zaś można obejrzeć kilkaset zdjęć i posłuchać wspomnień budowniczych COP.

W klimat tamtych lat wprowadza nas zrekonstruowana uliczka z lat 30. ukazująca ówczesne rozwiązania architektoniczne i urbanistyczne Stalowej Woli. Są tu witryny sklepowe z eksponatami w stylu art déco, kino, samochód, słup ogłoszeniowy z plakatami. Wystawie towarzyszy album w wersji polskiej i angielskiej „Od niepodległości do nowoczesności”, katalog „COP dla przyszłości. Ludzie, przemysł, architektura” oraz witryna internetowa www.cop.stalowawola.pl, dzięki której można odbyć wirtualny spacer po ekspozycji.

– Stalowa Wola to miasto konceptu o idealnie zachowanych, wzorowych założeniach modernizmu z elementami art déco. Trudno znaleźć lepsze miejsce i lepszy kontekst dla popularyzowania dobrego wzoru. Projektowanie i idea świadomych rozwiązań wydaje się w tym miejscu bardziej oczywista niż gdziekolwiek indziej – mówi dyrektor Mizera.

Dlatego muzeum realizuje cykl wystaw prezentujących osiągnięcia współczesnego designu. Wystawy „Naturalne zasoby polskiego design”, „UNPOLISHED 1 – Young Design from Poland”, „UNPOLISHED 2 – Young Design from Poland” oraz „Polska folk” to jedne z największych od lat kompleksowych prezentacji współczesnego designu z Polski za granicą. A imprezy, w których wystawy wzięły udział: London Design Festiwal, Design September w Brukseli, Tydzień Kultury Polskiej w Belfaście czy DMY w Berlinie, to poważne, renomowane cykliczne wydarzenia.

Julia Hoffmann

Projekt	Szlakiem architektury art déco. Stalowa Wola-Lwów
Projektodawca	Muzeum Regionalne w Stalowej Woli
Lokalizacja	Stalowa Wola, województwo podkarpackie
Program	Program Sąsiedztwa Polska – Białoruś – Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC, działanie 2.1 „Wzmocnienie instytucjonalnej współpracy transgranicznej oraz podniesienie jakości kapitału ludzkiego”
Dofinansowanie	393 tys. zł
Projekt otrzymał nominację  w II edycji konkursu „Polska Pięknieje - 7 Cudów Funduszy Europejskich” w kategorii „Turystyka transgraniczna i międzynarodowa”, 2009 r.

Projekt	Dostępne muzeum. Zintegrowany program dla osób niepełnosprawnych
Projektodawca	Muzeum Regionalne w Stalowej Woli
Lokalizacja	Stalowa Wola, województwo podkarpackie
Program	Program Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina INTERREG IIIA/TACIS 2004-2006, działanie 2.1 „Wzmocnienie instytucjonalnej współpracy transgranicznej oraz podniesienie jakości kapitału ludzkiego”
Dofinansowanie z UE	241 tys. zł
Projekt otrzymał nominację w III edycji Konkursu „Polska pięknieje – 7 cudów Funduszy Europejskich” w kategorii „Turystyka transgraniczna i międzynarodowa”, 2010 r.

GALERIA ZDJĘĆ